حریق پرستی
بنی حنظله (تیره بنی دارم)، مناسبات از صمیم قلبای با انوشیروان و دربار ساسانی داشتند که از این فی مابین، همت حاجب بن زراره، تعالی خویشاوندان بنی حنظله، برای دستیابی اذن رفت و آمد در خاک کشور ایران برای علم آموزی آذوقه شایان بیان میباشد.[۱۰] ازینرو این دودمان به جهت آمیزش و رابطه، به دین زردشتی گرویده بودند و از در بین عرب، فقط آنها به پرستش حریق میپرداختند.[۱۱] این فرمان شاید تا حدی موجب کاهش نگرانی دولت ساسانی از دست اندازی قبایل عرب بر قلمرو ساسانی و در فیض، نادر توجهی نسبت به نقش دولت دست نشانده حیره مسجد قبا مشهد گردیده باشد.[۱۲]
در بعدازظهر رسول (ص)
به لحاظ میاید که اول تمایل بنی حنظله به اسلام، در سال چهارم بعثت رسول (ص) و به کوشش اکْثَم بن صَیْفی انجام یافته باشد. [۱۳] در نبرد بدر (در سال دوم مهاجرت) اشخاصی از بنی حنظله حضور داشتند. [۱۴] رسول (ص) به اَقرع بن حابس (از بنی دارم) که در نا آگاهی مقامی بلندمرتبه داشت، سهمی از غنایم حُنَین بخشید و اورا به اسلام دعوت کرد. او در فتح مکه، حنین و طائف، فرستاده اکرم را ملازمت کرد. [۱۵] جز کسانی که مستقل به حضور رسول اکرم میرسیدند و مسلمان میشدند، [۱۶] در سال نهم سفر هیئتی گران قدر از سران بنی حنظله مثلا عُطاردبن حاجب و اقرع بن حابس در مسجد مدینه به حضور نبی (ص) رسیدند و به اسلام آدرس مسجد قبا مشهد گرویدند. [۱۷]
در سال دهم، رسول اکرم با صادر کردن مأمورانی برای گردآوری زکات به شهرها و قبایل، صاحب و مالک بن نویره یربوعی را ادله خود دربین بنی حنظله قرار رزرو مسجد قبا مشهد بخشید. [۱۸]
بعداز وفات نبی (ص)
پاره ای بعداز وفات نبی اکرم (ص) در سال یازدهم، سَجاح میان بنی حنظله (تیره بنی یربوع) به ادعای پیامبری برخاست و عده ای از آن ها که اسلام را با تأخیر و شک و تردید پذیرفته بودند به گرد وی گردآوری شدند و از پرداخت زکات امتناع کردند. [۱۹] در پیکار بُطاح که برای فرونشاندن این فتنه (ردّه) شکل گرفت، صاحب بن نویره در اقدامی خودسرانه به دست خالد بن ولید کشته شماره تلفن مسجد قبا مشهد شد.[۲۰]
از سال سیزدهم به آن گاه، در جریان فتوحات اسلامی در کشورایران، مجموعههایی از بنی حنظله در سپاه اسلام حضور داشتند. [۲۱] در نبرد جمل بخش اعظمی از بنی حنظله به تحریک طلحه و زبیر به سپاه عایشه پیوستند. ولی از این دربین بنی یربوع کلیه بر طاعت حضرت علی (ع) دارای تعهد ماندند. [۲۲] لیکن در نزاع نهروان، برخی از بنی حنظله از دستور علی (ع) خارج رفتند و رهبری گروهی از خوارج را به دست گرفتند که از این دسته میقدرت از عُروة بن اُدَیّه (متوفی ح ۵۸) که در صفین با شعار «تحکیم» (لا حکم الا لله) از دستور حضرت علی بیرون شد و برادرش مَرداس (متوفی ۶۱) و همینطور شَبَث بن رِبْعی اسم موفقیت.[۲۳] همینطور به گفته فؤاد حمزه[۲۴] نسب محمد بن عبدالوهاب، مؤسس وهابیت به بنی حنظله می رسد.
شاعران بنی حنظله
از بنی حنظله صورتهایی اسم آور در شعر و متانت برخاستند که از آن دربین میاقتدار از جَریر از تیره بنی یربوع، [۲۵] فَرَزْدَق و مسکین دارمی از بنی دارم [۲۶] حافظه کرد. افزون بر این، سُکَّری (متوفی ۲۷۵) راویه اشعار عرب اشعار بنی یربوع را گردآورده بوده میباشد. [۲۷] ابن سعید مغربی [۲۸] از تعدادی بدن از شاعران حماسه سرا دربین بنی حنظله حافظه نموده است. بعد از اسلام نیز این سنت ادبی ادامه یافت و هیئتی از بنی حنظله که در سال نهم در مسجد مدینه به حضور نبی (ص) رسیدند، با یاران آن حضرت مجلس مفاخره ادبی تشکیل دادند. [۲۹]
پانویس
ابن کلبی، ص ۱۹۳؛ شباب، ج ۱، ص ۹۱؛ قس سمعانی، ج ۴، ص ۲۸۴، که اشتباهاً بنی حنظله از قبایل غطفان به شمار آمده میباشد؛ یاقوت حموی، ۱۹۶۵، ج ۲، ص ۳۴۸
ابن حبیب، ص ۲۳۴
همان، ص ۲۴۷؛ یعقوبی، ج ۱، ص ۲۲۹
ابن تمهید، ص ۲۲۲ـ۲۲۳؛ ابن سعید مغربی، ص ۴۴۷ـ ۴۴۸؛ برای درایت از سلسله نسب فرزندان حنظله مراجعهنمایید به ابن کلبی، ص ۱۹۳، ۲۲۸
ابن سعید مغربی، ص ۴۴۸؛ یاقوت حموی، ۱۹۶۵، ج ۱، ص ۳۲۲، ۷۸۹، ج ۲، ص ۶۳، ج ۳، ص ۸۸؛ ابن اثیر، ج ۱، ص ۶۰۴؛ نیز مراجعهکنید به حمزه، ص ۱۴۰
حریق پرستی
بنی حنظله (تیره بنی دارم)، مناسبات از صمیم قلبای با انوشیروان و دربار ساسانی داشتند که از این فی مابین، همت حاجب بن زراره، تعالی خویشاوندان بنی حنظله، برای دستیابی اذن رفت و آمد در خاک کشور ایران برای علم آموزی آذوقه شایان بیان میباشد.[۱۰] ازینرو این دودمان به جهت آمیزش و رابطه، به دین زردشتی گرویده بودند و از در بین عرب، فقط آنها به پرستش حریق میپرداختند.[۱۱] این فرمان شاید تا حدی موجب کاهش نگرانی دولت ساسانی از دست اندازی قبایل عرب بر قلمرو ساسانی و در فیض، نادر توجهی نسبت به نقش دولت دست نشانده حیره مسجد قبا مشهد گردیده باشد.[۱۲]
در بعدازظهر رسول (ص)
به لحاظ میاید که اول تمایل بنی حنظله به اسلام، در سال چهارم بعثت رسول (ص) و به کوشش اکْثَم بن صَیْفی انجام یافته باشد. [۱۳] در نبرد بدر (در سال دوم مهاجرت) اشخاصی از بنی حنظله حضور داشتند. [۱۴] رسول (ص) به اَقرع بن حابس (از بنی دارم) که در نا آگاهی مقامی بلندمرتبه داشت، سهمی از غنایم حُنَین بخشید و اورا به اسلام دعوت کرد. او در فتح مکه، حنین و طائف، فرستاده اکرم را ملازمت کرد. [۱۵] جز کسانی که مستقل به حضور رسول اکرم میرسیدند و مسلمان میشدند، [۱۶] در سال نهم سفر هیئتی گران قدر از سران بنی حنظله مثلا عُطاردبن حاجب و اقرع بن حابس در مسجد مدینه به حضور نبی (ص) رسیدند و به اسلام آدرس مسجد قبا مشهد گرویدند. [۱۷]
در سال دهم، رسول اکرم با صادر کردن مأمورانی برای گردآوری زکات به شهرها و قبایل، صاحب و مالک بن نویره یربوعی را ادله خود دربین بنی حنظله قرار رزرو مسجد قبا مشهد بخشید. [۱۸]
بعداز وفات نبی (ص)
پاره ای بعداز وفات نبی اکرم (ص) در سال یازدهم، سَجاح میان بنی حنظله (تیره بنی یربوع) به ادعای پیامبری برخاست و عده ای از آن ها که اسلام را با تأخیر و شک و تردید پذیرفته بودند به گرد وی گردآوری شدند و از پرداخت زکات امتناع کردند. [۱۹] در پیکار بُطاح که برای فرونشاندن این فتنه (ردّه) شکل گرفت، صاحب بن نویره در اقدامی خودسرانه به دست خالد بن ولید کشته شماره تلفن مسجد قبا مشهد شد.[۲۰]
از سال سیزدهم به آن گاه، در جریان فتوحات اسلامی در کشورایران، مجموعههایی از بنی حنظله در سپاه اسلام حضور داشتند. [۲۱] در نبرد جمل بخش اعظمی از بنی حنظله به تحریک طلحه و زبیر به سپاه عایشه پیوستند. ولی از این دربین بنی یربوع کلیه بر طاعت حضرت علی (ع) دارای تعهد ماندند. [۲۲] لیکن در نزاع نهروان، برخی از بنی حنظله از دستور علی (ع) خارج رفتند و رهبری گروهی از خوارج را به دست گرفتند که از این دسته میقدرت از عُروة بن اُدَیّه (متوفی ح ۵۸) که در صفین با شعار «تحکیم» (لا حکم الا لله) از دستور حضرت علی بیرون شد و برادرش مَرداس (متوفی ۶۱) و همینطور شَبَث بن رِبْعی اسم موفقیت.[۲۳] همینطور به گفته فؤاد حمزه[۲۴] نسب محمد بن عبدالوهاب، مؤسس وهابیت به بنی حنظله می رسد.
شاعران بنی حنظله
از بنی حنظله صورتهایی اسم آور در شعر و متانت برخاستند که از آن دربین میاقتدار از جَریر از تیره بنی یربوع، [۲۵] فَرَزْدَق و مسکین دارمی از بنی دارم [۲۶] حافظه کرد. افزون بر این، سُکَّری (متوفی ۲۷۵) راویه اشعار عرب اشعار بنی یربوع را گردآورده بوده میباشد. [۲۷] ابن سعید مغربی [۲۸] از تعدادی بدن از شاعران حماسه سرا دربین بنی حنظله حافظه نموده است. بعد از اسلام نیز این سنت ادبی ادامه یافت و هیئتی از بنی حنظله که در سال نهم در مسجد مدینه به حضور نبی (ص) رسیدند، با یاران آن حضرت مجلس مفاخره ادبی تشکیل دادند. [۲۹]
پانویس
ابن کلبی، ص ۱۹۳؛ شباب، ج ۱، ص ۹۱؛ قس سمعانی، ج ۴، ص ۲۸۴، که اشتباهاً بنی حنظله از قبایل غطفان به شمار آمده میباشد؛ یاقوت حموی، ۱۹۶۵، ج ۲، ص ۳۴۸
ابن حبیب، ص ۲۳۴
همان، ص ۲۴۷؛ یعقوبی، ج ۱، ص ۲۲۹
ابن تمهید، ص ۲۲۲ـ۲۲۳؛ ابن سعید مغربی، ص ۴۴۷ـ ۴۴۸؛ برای درایت از سلسله نسب فرزندان حنظله مراجعهنمایید به ابن کلبی، ص ۱۹۳، ۲۲۸
ابن سعید مغربی، ص ۴۴۸؛ یاقوت حموی، ۱۹۶۵، ج ۱، ص ۳۲۲، ۷۸۹، ج ۲، ص ۶۳، ج ۳، ص ۸۸؛ ابن اثیر، ج ۱، ص ۶۰۴؛ نیز مراجعهکنید به حمزه، ص ۱۴۰
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه